De Vismarkt in Brugge: geschiedenis van de vishal
In 1745 verhuisde de Brugse visverkoop van de Markt naar de Braamberg. Wie bouwde de vishal van 1821, wat is beschermd en wanneer koop je er vis?
Gecontroleerd op
Wie in Brugge naar de Vismarkt gaat, staat op een plein dat sinds 1745 de vishandel van de stad onderdak geeft. Het hart ervan is een neoclassicistische vishal van 1820-1821, ontworpen door stadsarchitect Jan Robert Calloigne: een dubbele zuilengalerij van 126 Toscaanse zuilen rond een open binnenplaats. Vandaag verkopen vishandelaars er van woensdag tot en met zaterdag in de voormiddag verse vis, en het hele plein is beschermd erfgoed.
Dit stuk volgt de geschiedenis van het plein aan de hand van de beschermingsbesluiten van de Vlaamse overheid en de informatie van Visit Bruges, de toeristische dienst van de stad. Waar de bronnen zwijgen, zeggen we dat ook.
Waar ligt de Vismarkt in Brugge?
De Vismarkt ligt in de binnenstad, op een korte wandeling van de Burg. Vanaf de Burg loop je door de Blinde Ezelstraat en over de Blinde Ezelbrug, die de Groene Rei overspant en aan de noordzijde van het plein uitkomt. De huidige brug dateert van 1855 en werd ontworpen door de Brugse stadsarchitect Jean-Brunon Rudd. De hoofdingang van de vishal ligt aan de kant van de Braambergstraat, de achterkant grenst aan de Steenhouwersdijk. Enkele panden aan de westzijde lopen door tot aan het Huidenvettersplein, en vlak ernaast ligt de Rozenhoedkaai, volgens het beschermingsbesluit een van de meest gefotografeerde en geschilderde zichten van Brugge. Het adres is zo eenvoudig als het plein zelf: Vismarkt, 8000 Brugge.
Sinds wanneer wordt er op de Vismarkt vis verkocht?
Pas sinds 1745. Tot in de eerste helft van de 18de eeuw werd vis in open lucht verkocht op de Markt, het grote plein met het Belfort. In 1745 verhuisde de visverkoop naar de huidige Vismarkt, waar de handel nog ruim zeventig jaar onder de blote hemel plaatsvond. Vanaf 1821 verkochten de handelaars hun vis in de nieuwe vishal.
Het plein zelf is veel ouder dan die functie. Volgens het beschermingsbesluit begon de ontwikkeling van deze stadswijk in 1246, toen de minderbroeders via een grondruil een deel van de stadsweide De Braamberg kregen. Toen de wijk verder werd bebouwd, bleef er een open plein over met de naam Braamberg: de latere Vismarkt. De oude naam leeft voort in de Braambergstraat.
Opvallend is dat de oostzijde van het plein lange tijd niet door vis maar door vlees werd bepaald. Daar stond het Oostvleeshuis, het ambachtshuis van de vleeshouwers, dat minstens vanaf de 14de eeuw tot 1762 die hele pleinwand innam. De oudste vermeldingen ervan dateren van het einde van de 14de eeuw. Het pand op Vismarkt nummer 1 wordt nog altijd het Oostvleeshuis genoemd.
Waarom verhuisde de vishandel weg van de Markt?
Visit Bruges geeft een eenvoudige reden: de vishandelaars moesten in de 18de eeuw de Markt verlaten vanwege de onaangename geur. Geurhinder was in deze buurt geen onbekend probleem. Op het Huidenvettersplein, naast de Vismarkt, werkten vanaf het begin van de 14de eeuw de huidenvetters, die hun plein met twee poorten konden afsluiten. Volgens het beschermingsbesluit kwam aan dat voorrecht in de 15de eeuw een einde, omwille van geurproblemen.
Verse zeevis was bovendien lange tijd geen alledaags product. Visit Bruges noemt verse Noordzeevis vroeger een delicatesse voor de rijken. Daarnaast circuleerde vis die door zouten, drogen of roken langer houdbaar was gemaakt. Hoe groot het aandeel van die bewaartechnieken in de Brugse handel precies was, blijft moeilijk te reconstrueren: de rol van de visrokerij in Brugge is in de archieven maar gedeeltelijk gedocumenteerd.
Wie ontwierp de vishal en hoe is ze gebouwd?
De vishal werd ontworpen door Jan Robert Calloigne (1775-1830), Brugs beeldhouwer en stadsarchitect. Visit Bruges schrijft zijn voornaam als Jean-Robert en dateert het ontwerp in 1820; vanaf 1821 werd er vis verkocht.
Het gebouw heeft een rechthoekige plattegrond: een overdekte gaanderij rond een open binnenplaats. Een dubbele colonnade van 126 Toscaanse zuilen zonder basis draagt een bepleisterde en beschilderde fries, met daarboven een leien zadeldak op een eenvoudige, zichtbare eiken dakstoel. Aan de kant van de Braambergstraat wijkt het gebouw terug ten opzichte van de rooilijn, en een verhoogde rondboogportiek markeert er de centrale toegang. Midden op de binnenplaats staat een pomp, bekroond met een obelisk van blauwe hardsteen, met aan de voet twee waterbakken en bronzen tuiten.
Het beschermingsbesluit ziet in de strakke vormentaal een duidelijke verwijzing naar het Franse neoclassicisme van de late 18de en de vroege 19de eeuw. Het noemt de overdekte vismarkt ook het enige bewaarde openbare gebouw dat tijdens de Hollandse periode in Brugge werd gerealiseerd, de jaren waarin de stad tot het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden behoorde (1815-1830). Visit Bruges omschrijft de galerij als de oudste bewaarde vismarkt van België.
Waarom staan er stenen banken onder de zuilen?
De verkoopbanken die je vandaag ziet, zijn niet de oorspronkelijke. In 1852 werden de houten verkooptafels en de verschillende vleugels vervangen door verkoopbanken van blauwe hardsteen. De voorkant is opengewerkt met vierkante en ovale vlakken in een geprofileerde omlijsting, en tussen de banken staan tussenschotten met afgeronde hoeken. Waarom precies voor hardsteen werd gekozen, vermelden de bronnen niet. Voor wie elke ochtend vis op ijs legt, is een stenen bank die je met water schoonspoelt wel een logische keuze, en de banken staan er na meer dan anderhalve eeuw nog.
Wat was de vismijn achteraan de hal?
Achteraan de binnenplaats, aan de kant van de Steenhouwersdijk, springt de colonnade uit en omsluit ze een tweede koer: die van de vismijn, de plek waar vis werd geveild. De vismijn bestaat uit een centrale, licht hellende verkoopvloer met een overdekte gaanderij eromheen, gescheiden door eenvoudig smeedijzeren hekwerk. De tribune van de veilingmeester is overkapt met een zinken vijfzijdig dakje op gietijzeren colonnetten. Zo lagen veiling en kleinhandel binnen hetzelfde gebouw naast elkaar: de mijn achteraan, de verkoopbanken rond de voorste binnenplaats. Wie vandaag rondloopt, herkent die tweedeling nog in de vorm van het gebouw.
Is de Vismarkt beschermd erfgoed?
Ja, op twee niveaus. Bij koninklijk besluit van 5 december 1962 werd de Vismarkt te Brugge als monument gerangschikt, om reden van zijn artistieke waarde. Het perceel was toen, volgens hetzelfde besluit, eigendom van de stad Brugge.
In 2018 volgde een ruimere bescherming. Op 6 februari 2018 werden de Vismarkt, het Huidenvettersplein en de Rozenhoedkaai met omgeving voorlopig beschermd als stadsgezicht. Na een openbaar onderzoek van 30 maart tot en met 28 april 2018 werd die bescherming op 12 november 2018 definitief. Het besluit motiveert dat onder meer met de rol die de pleinen speelden in de handel en de economische ontwikkeling van dit stadsdeel, buiten de eerste stadsomwalling van 1127. Ook de omliggende gevels vallen eronder, en die vormen volgens het besluit een staalkaart van bouwstijlen: gotiek, 17de-eeuwse trapgevels, barok, rococo, classicisme en neoclassicisme.
Wanneer kun je er vandaag vis kopen?
Volgens Visit Bruges kun je op de Vismarkt van woensdag tot en met zaterdag in de voormiddag dagverse vis en zeevruchten kopen. Openingsuren kunnen wijzigen, dus wie van ver komt, kijkt best vooraf de actuele informatie na bij de toeristische dienst.
Het aanbod verschilt per kraam en per dag. Zoek je gerookte vis, vraag dan aan de verkoper wat er die ochtend ligt, welke vissoort het is en of de vis koud of warm gerookt werd. Welke vragen nog meer helpen en hoe je gerookte vis herkent op de markt, bespraken we eerder. Neem een koeltas mee als je daarna nog door de stad wandelt, want gerookte vis hoort gekoeld te blijven. Hoe lang hij goed blijft en hoe je hem serveert, staat in ons stuk over gerookte vis thuis bewaren.
Tijdlijn van de Vismarkt
| Jaar | Wat gebeurde er? | Bron |
|---|---|---|
| 1246 | Minderbroeders krijgen via grondruil een deel van de stadsweide De Braamberg; het open plein dat overblijft, wordt de latere Vismarkt | Beschermingsbesluit 2018 |
| Eind 14de eeuw | Oudste vermeldingen van het Oostvleeshuis aan de oostzijde | Beschermingsbesluit 2018 |
| 1745 | De visverkoop verhuist van de Markt naar de Vismarkt, nog in open lucht | Beschermingsbesluit 2018 |
| 1762 | Het Oostvleeshuis neemt niet langer de volledige oostzijde in | Beschermingsbesluit 2018 |
| 1820-1821 | Bouw van de neoclassicistische vishal naar ontwerp van Jan Robert Calloigne | Beschermingsbesluit 2018, Visit Bruges |
| 1852 | Houten verkooptafels vervangen door banken van blauwe hardsteen | Beschermingsbesluit 2018 |
| 1855 | Bouw van de huidige Blinde Ezelbrug naar ontwerp van Jean-Brunon Rudd | Beschermingsbesluit 2018 |
| 1962 | De Vismarkt wordt als monument gerangschikt | Koninklijk besluit van 5 december 1962 |
| 2018 | Definitieve bescherming als stadsgezicht, samen met Huidenvettersplein en Rozenhoedkaai | Ministerieel besluit van 12 november 2018 |
Veelgestelde vragen over de Vismarkt
Is de Vismarkt in Brugge elke dag open?
Nee. Volgens Visit Bruges verkopen de vishandelaars er van woensdag tot en met zaterdag, telkens in de voormiddag. Kijk vooraf de actuele uren na, want die kunnen veranderen.
Hoe oud is de vishal op de Vismarkt?
De hal dateert van 1820-1821 en werd ontworpen door de Brugse stadsarchitect Jan Robert Calloigne. De stenen verkoopbanken kwamen er in 1852 bij, ter vervanging van houten tafels.
Wat is het verschil tussen de Markt en de Vismarkt in Brugge?
De Markt is het grote centrale plein met het Belfort, waar tot 1745 ook vis werd verkocht. De Vismarkt is een kleiner plein vlak bij de Burg en de Rozenhoedkaai, waar de vishandel sindsdien zit, sinds 1821 onder de zuilen van de vishal.
Kort samengevat
- Naam en ligging: Vismarkt, 8000 Brugge, vroeger het plein Braamberg, tussen de Burg, het Huidenvettersplein en de Rozenhoedkaai.
- Visverkoop: sinds 1745 op dit plein, eerst in open lucht, vanaf 1821 in de vishal.
- Gebouw: neoclassicistische hal van 1820-1821, ontwerp Jan Robert Calloigne, 126 Toscaanse zuilen, hardstenen verkoopbanken van 1852.
- Bescherming: monument sinds 1962, stadsgezicht sinds 2018.
- Vis kopen: woensdag tot en met zaterdag, in de voormiddag, volgens Visit Bruges.
